Solunum fonksiyon testlerimizle akciğer sağlığınızı detaylı şekilde analiz ediyoruz. Erken teşhis sayesinde nefes darlığı ve solunum yolu hastalıklarının önüne geçin. SFT, akciğerlerin hava alma ve verme kapasitesini, hava yolu açıklığını ve difüzyon performansını sayısal olarak ölçen fonksiyonel bir testtir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.15 kapsamında toz, duman, gaz ve kimyasal buhar maruziyeti olan işlerde işe giriş ve periyodik muayenenin zorunlu bileşenidir. Satem Mobil Sağlık, işyerinizde veya mobil ünitelerimizde ATS/ERS 2019 standardına uygun, kalibrasyonu günlük yapılan spirometri cihazlarıyla SFT hizmeti sunmaktadır.
🫁 SFT Testi Nedir?
SFT, akciğerlerin fonksiyonel kapasitesini ölçen ve obstrüktif (hava yolu daralması) ile restriktif (akciğer genişleme kısıtlılığı) akciğer hastalıklarını ayırt eden temel fonksiyonel testtir. İşyeri hekimliği pratiğinde SFT'nin birincil amacı, mesleki maruziyete bağlı erken akciğer fonksiyon kaybını belirti vermeden önce saptamaktır. Test, spirometri cihazı üzerinden üç ana parametre ölçer: FEV1 (bir saniyede zorlu nefes verme hacmi), FVC (zorlu vital kapasite) ve FEV1/FVC oranı (Tiffeneau indeksi). Testin geçerliliği teknik kalite standardına bağlıdır. Amerikan Toraks Derneği (ATS) ve Avrupa Solunum Derneği (ERS) tarafından yayımlanan ATS/ERS 2019 Spirometri Standardizasyon Rehberi, kabul edilebilir eğri kriterlerini ve tekrarlanabilirlik koşullarını tanımlar. Çalışandan en az 3 kabul edilebilir ve 2 tekrarlanabilir üfleme alınması zorunludur; standart dışı eğriler sonucu geçersiz kılar.
🏭 SFT Testi Hangi İşlerde Zorunludur? (Maruziyet Tablosu)
SFT, solunum yolu maruziyeti bulunan tüm tehlikeli ve çok tehlikeli sınıf işlerde periyodik muayenenin zorunlu parçasıdır. 20.07.2013 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan İşyeri Hekimi Yönetmeliği, çok tehlikeli sınıfta yıllık, tehlikeli sınıfta 3 yılda 1 SFT uygulanmasını öngörür. Aşağıdaki tablo işkolu, maruziyet, hedef tablo ve test sıklığını özetler:
| İşkolu | Maruziyet | Hedef Tablo | Sıklık |
|---|---|---|---|
| Maden, taş ocağı | Kristalin silika tozu | Silikozis, KOAH | Yılda 1 |
| Asbest söküm | Asbest lifi | Asbestoz | Yılda 1 |
| Metal döküm, kaynak | Kaynak dumanı, metal oksit | Mesleki astım | Yılda 1 |
| Kimya ve boya | İzosiyanat, çözücü buharı | Mesleki astım | Yılda 1 |
| Tekstil iplikhane | Pamuk tozu | Bissinozis | 3 yılda 1 |
| Un, baharat, yem | Organik toz | Hipersensitivite pnömonisi | 3 yılda 1 |
| İtfaiyeci, AKUT | Duman, yanma ürünü | KOAH, reaktif hava yolu | Yılda 1 |
| İnşaat (çimento) | Kuvars, çimento tozu | Karışık pnömokonyoz | 3 yılda 1 |
📋 SFT Testi Nasıl Yapılır?
Test öncesi çalışandan 24 saat sigara içmemesi, 4 saat yemek yememesi ve 8 saat kısa etkili bronkodilatör (astım inhaleri) kullanmaması istenir. Dar giysiler çıkarılır, protez ağızda bırakılır. Oturur pozisyonda buruna klips takılır, tek kullanımlık filtreli ağızlık ile test uygulanır. Protokol üç aşamadır: normal tidal solunum, ardından en derin nefes alınır; ağızlığa hızlı ve güçlü şekilde nefes verilir (üfleme ≥6 saniye); tekrar derin nefes alınır. Test minimum 3, maksimum 8 kez tekrarlanır. Bronkodilatör reversibilite testi obstrüktif paternde uygulanır: bazal ölçüm sonrası 400 µg salbutamol inhalasyonu, 15 dakika bekleme ve ölçüm tekrarı. FEV1'de %12 ve 200 mL üzeri artış reversibilite pozitiftir (astım lehine). Tüm eğriler kalibre edilmiş spirometre cihazından dijital raporla çıkar ve PACS benzeri sistem üzerinden İSG-KATİP'e işlenir.
📊 SFT Sonuçları Nasıl Yorumlanır?
Sonuçlar üç ana paternde değerlendirilir: normal, obstrüktif, restriktif. Obstrüktif paternde FEV1/FVC oranı %70'in altındadır (KOAH, astım). Restriktif paternde FEV1/FVC ≥ %70 iken FVC düşüktür (pnömokonyoz, fibrozis). KOAH tanısında GOLD sınıflandırması kullanılır: GOLD 1 (FEV1 ≥ %80), GOLD 2 (%50-80), GOLD 3 (%30-50), GOLD 4 (< %30). Mesleki maruziyetli çalışanda GOLD 2 ve üzeri evre, iş değişikliği kararının fonksiyonel dayanağıdır. FEV1, çalışanın yaş, cinsiyet, boy ve etnik kökenine göre beklenen değerin yüzdesi olarak raporlanır: %80 ve üzeri normal, %60-80 hafif, %40-60 orta, %40 altı ağır fonksiyon kaybı. SGK meslek hastalığı dosyalarında FEV1 yüzdesi maluliyet oranı hesabının temel verisidir.
🤔 SFT Yerine Başka Test Kullanılabilir mi?
Hayır, standart periyodik muayenede SFT yerine başka bir test kabul edilmez. Pik akım ölçümü (peak flow) taşınabilir ancak yalnızca PEF değerini verir, FEV1/FVC oranını göstermez; bu nedenle tarama standardı değil, astımlı çalışanın evde izlem aracıdır. Difüzyon kapasitesi testi (DLCO) ve vücut pletismografisi SFT'nin tamamlayıcısıdır; pnömokonyoz, asbestoz erken döneminde SFT'den önce bozulabilir. Bu testler tersiyer merkezde SFT bulgusunun doğrulanması aşamasında devreye girer, rutin taramada kullanılmaz.
⚖️ İşverenin SFT Testi Yükümlülüğü Nedir?
İşverenin dört temel yükümlülüğü vardır: (1) kalibre spirometre sağlanması, (2) ATS/ERS sertifikalı teknisyen çalıştırılması, (3) test sonuçlarının İSG-KATİP'e işlenmesi, (4) anormal bulguda iş değişikliği veya ileri tetkik sürecinin yürütülmesi. 6331 sayılı Kanun m.15 bu yükümlülüğü işverene yükler; test ücreti çalışana yansıtılamaz. Spirometre kalibrasyonu günlük zorunluluktur: her sabah 3 litrelik kalibrasyon şırıngasıyla hacim doğrulaması yapılmayan cihazın sonuçları denetimde geçersiz sayılır. Denetimlerde sık görülen ikinci eksiklik, ATS/ERS kriterlerini karşılamayan düşük kaliteli eğrilerin rapor olarak dosyaya eklenmesidir. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi içtihatları, standart dışı ölçümlerin meslek hastalığı başvurusunda kanıt değeri taşımadığını ve işveren kusur oranını artırdığını hükme bağlamıştır.
🚐 Satem Mobil Sağlık ile SFT Hizmeti
📱 Taşınabilir Spirometri
Kompakt, kalibre edilmiş spirometre cihazlarımızla işyerinizde veya mobil ünitelerimizde ATS/ERS uyumlu test.
📊 Anında Raporlama
FEV1, FVC, FEV1/FVC, FEF25-75 parametreleri ve bronkodilatör test sonuçları anında dijital rapor olarak sunulur.
📋 GOLD & SGK Uyumlu
Raporlama GOLD evreleme, FEV1 yüzdesi ve restriktif/obstrüktif ayrımını net içerir; SGK maluliyet başvurularına esas teşkil eder.
📅 Periyodik Takip Otomasyonu
Tehlike sınıfına göre (yıllık / 3 yıllık) test takvimi otomatik hatırlatma ve planlama ile yürütülür.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
SFT, 6331 sayılı Kanun kapsamında toz, duman ve kimyasal maruziyetli işlerde periyodik muayenenin zorunlu bileşenidir. Satem Mobil Sağlık ile işyerinizde ATS/ERS 2019 standardında, kalibrasyonu günlük yapılan spirometre cihazlarıyla güvenilir SFT hizmetinden faydalanın.