İşe giriş sağlık raporu, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 15. maddesi gereği her çalışan için işe başlamadan önce düzenlenmesi zorunlu resmi bir sağlık değerlendirmesidir. Bu rapor, kişinin yapacağı göreve bedensel ve ruhsal açıdan uygun olup olmadığını belgeler; iş kazası ve meslek hastalığı risklerini azaltan en temel koruma kalkanıdır. Tehlike sınıfına göre fizik muayene, kan tahlili, akciğer grafisi, solunum ve işitme testleri gibi tetkikleri kapsar. Raporsuz işçi çalıştırmak işverene idari para cezası, SGK rücu davası ve TCK kapsamında cezai sorumluluk doğurur.
📌 İşe Giriş Sağlık Raporu Nedir?
İşe giriş sağlık raporu, çalışanın (işçinin) bedensel ve ruhsal durumunun belirli bir işi yapmaya uygunluğunu hekim onayıyla belgeleyen yasal bir rapordur. 6331 sayılı Kanun'un 15. maddesinde "sağlık gözetimi" başlığı altında düzenlenmiştir. Rapor sadece bir evrak tamamlama aracı değildir; kişinin kalp, akciğer, görme, işitme ve kas iskelet sisteminin yapacağı göreve fiilen dayanıp dayanamayacağını ortaya koyar. Yüksekte çalışacak birinin denge kaybı olup olmadığı, ağır yük taşıyacak birinin bel fıtığı riski, kimyasal ortamda görev yapacak birinin akciğer kapasitesi bu raporla değerlendirilir.
⚖️ İşe Giriş Sağlık Raporu Neden Zorunludur?
Rapor, iş kazası ve meslek hastalığı sorumluluğunu düzenleyen zincirin ilk halkasıdır. 6331 sayılı Kanun m.15/1, çalışanların işe girişlerinde, iş değişikliklerinde ve altı aydan uzun işten uzaklaştırmalardan sonra sağlık muayenesinden geçirilmesini emreder. Raporsuz çalıştırma tespitinde işverene 2026 yılı için idari para cezası kesilir; iş kazası yaşanırsa SGK, kaza tazminatını işverene rücu eder. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi içtihadına göre raporu alınmamış çalışanın kazasında "kaçınılabilir risk" kabul edilir ve işverenin kusursuz sorumluluğu ağırlaşır.
👨⚕️ Raporu Kim Düzenleyebilir?
İşe giriş sağlık raporunu düzenleyecek hekim, işin tehlike sınıfına göre değişir. Az tehlikeli işlerde aile hekimi veya işyeri hekimi rapor verebilir. Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde raporu yalnızca işyeri hekimi veya OSGB bünyesindeki hekim düzenleyebilir. Ayrımın dayanağı 20.07.2013 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik'tir. Aile hekiminden alınan raporun tehlikeli sınıf işlerde kullanılması yasal olarak geçersizdir ve denetimde “raporsuz” sayılır.
🩺 Rapor Hangi Muayene ve Tetkikleri Kapsar?
Rapor kapsamı işin tehlike sınıfına ve çalışma ortamının özel risklerine göre belirlenir. Ortak temel tetkikler: fizik muayene (boy, kilo, tansiyon, nabız, sistem muayenesi), hemogram (tam kan sayımı), biyokimya (açlık glikoz, karaciğer/böbrek testleri), tam idrar tahlili, görme keskinliği. Tehlikeli işlerde bunlara PA akciğer grafisi, odyometri (işitme) ve spirometri (solunum testi) eklenir. Çok tehlikeli işlerde paket daha geniştir: EKG, ağır metal taraması, psikolojik değerlendirme, vestibüler test (denge değerlendirmesi) ve gerektiğinde uyuşturucu madde taraması. Her tetkikin klinik karşılığı vardır; birinin atlanması o risk alanının "görülmemiş" kabul edilmesine yol açar.
📊 Tehlike Sınıfına Göre Rapor İçeriği Nasıl Değişir?
| Tehlike Sınıfı | Örnek İş Kolu | Zorunlu Tetkikler (Paket) | Yetkili Hekim | Geçerlilik Süresi |
|---|---|---|---|---|
| 🟢 Az Tehlikeli | Ofis, büro, eğitim, idari görev, çağrı merkezi | Fizik muayene, hemogram, biyokimya, TİT (tam idrar), görme testi | Aile hekimi / işyeri hekimi / OSGB | 5 yıl |
| 🟠 Tehlikeli | İnşaat, metal işleme, depo, lojistik, gıda üretim, tekstil | Az tehlikeli paket + PA akciğer grafisi + odyometri + spirometri | İşyeri hekimi / OSGB hekimi | 3 yıl |
| 🔴 Çok Tehlikeli | Maden ocakları, kimya tesisleri, patlayıcı maddeler, yüksekte çalışma (inşaat), dökümhane | Tehlikeli paket + EKG + ağır metal (kurşun, cıva vb.) + psikolojik değerlendirme + vestibüler test | İşyeri hekimi / OSGB hekimi | 1 yıl |
⏳ Rapor Geçerlilik Süresi Ne Kadardır?
Tehlike sınıfına bağlı olarak az tehlikeli işlerde 5 yıl, tehlikeli işlerde 3 yıl, çok tehlikeli işlerde 1 yıl geçerlidir. Bu süreler dolduğunda periyodik muayene yapılır ve rapor yenilenir. Ayrıca iş değişikliği, pozisyon değişikliği veya altı aydan uzun iş göremezlik durumlarında rapor süresi dolmamış olsa bile yeniden alınması gerekir. Süresi geçmiş rapor, denetimlerde "hiç alınmamış" sayılır ve idari yaptırıma tabi olur.
📋 Rapor Alma Süreci Nasıl İşler?
Üç aşamadan oluşur: Risk değerlendirmesi: işin NACE kodu, tehlike sınıfı ve görev tanımına göre tetkik paketi belirlenir. Muayene ve tetkikler: hekim fizik muayene yapar, kan, idrar, görüntüleme ve fonksiyon testleri istenir. Rapor düzenleme: tüm sonuçlar değerlendirilir, hekim "işe uygundur", "koşullu uygundur" veya "işe uygun değildir" kararı verir. Rapor İSG-KATİP sistemine dijital olarak işlenir ve karekod ile doğrulanabilir. Kağıt raporun dijital kaydı yoksa hukuken geçersiz sayılır.
⚠️ Koşullu Uygunluk Kararı Ne Anlama Gelir?
Koşullu uygunluk : çalışanın belirli kısıtlamalarla işe alınmasıdır. Örneğin gözlük şartıyla forklift kullanımı, ağır yük kaldırma hariç uygunluk, gürültülü ortamda işitme koruyucu kullanımı zorunluluğu. Koşullar rapora açıkça yazılır, işveren bu sınırlamalara uymak zorundadır. Koşula aykırı görevlendirme halinde iş kazası durumunda işverenin kusuru ağırlaşır, hukuki savunması tamamen çöker.
🧾 Çalışan Muayeneye Nasıl Hazırlanmalıdır?
- Açlık: Kan tahlilleri için en az 8-12 saat açlık (su içilebilir).
- İdrar örneği: Sabah ilk idrarın orta akımı TİT için idealdir.
- Göz muayenesi: Varsa kontakt lensler 24-48 saat önceden çıkarılmalı.
- Spirometri: Test günü sigara içilmemeli, ağır yemekten kaçınılmalı.
- İlaç listesi: Kullanılan tüm ilaçlar, kronik hastalık epikrizleri hekime bildirilmeli. Epilepsi, diyabet veya kalp rahatsızlığı işe uygunluğu otomatik engellemez; kontrol belgeleriyle değerlendirilir.
🏢 İşverenin Yasal Sorumlulukları Nelerdir?
İşveren, çalışanı işe başlatmadan önce raporu almak, rapordaki koşullara eksiksiz uymak ve periyodik muayene takvimini takip etmekle yükümlüdür. 6331 sayılı Kanun m.15/1 gereği sağlık muayeneleri yapılmadığında ağır idari cezalar uygulanır. Ayrıca raporların İSG-KATİP sistemine kaydı işverenin sorumluluğundadır; geç kayıt veya eksik kayıt denetimde "raporsuz" işlem görür. Koşullu uygunluk kararlarını iş organizasyonuna yansıtmazsa işveren "bilinen risk" karşısında önlem almamış sayılır.
🚫 İşe Giriş Raporunda Sık Yapılan 5 Hata
- Tüm çalışanlara aynı tetkik paketi: Ofis çalışanına spirometri zorunlu değilken maden işçisine sadece hemogram yapmak büyük eksiklik.
- Fizik muayenenin atlanması: Kan tahlili kalp üfürümü, nörolojik refleks farkını göstermez.
- Koşullu uygunlukların göz ardı edilmesi: "Gözlük şartıyla uygundur" raporuna rağmen gözlüksüz çalıştırma.
- Eski raporu farklı iş kolunda kullanma: Ofis raporu şantiyede geçersizdir.
- Periyodik muayene takvimini takip etmemek: Süre geçtiğinde rapor yenilenmezse yaptırım doğar.
💾 Dijital Kayıt ve İSG-KATİP Sistemi Nasıl İşler?
İSG-KATİP, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın merkezi kayıt sistemidir. Tüm işe giriş ve periyodik muayene raporları bu sisteme işlenir; denetimlerde kâğıt belge değil, İSG-KATİP kaydı esas alınır. 2024 sonrası e-Rapor sistemi ile karekod doğrulaması zorunlu hale gelmiştir. Sahte raporlar bu sayede engellenir, periyodik takvim otomatik hatırlatma sağlar. İşveren açısından kritik uyarı: kâğıt raporun İSG-KATİP karşılığı yoksa hukuken yok hükmündedir. OSGB veya işyeri hekimi seçerken mutlaka sistem entegrasyonu sorgulanmalıdır.